بیحسی و گزگز دستها یکی از شایعترین شکایتهایی است که بسیاری از افراد در طول روز یا بهخصوص هنگام شب تجربه میکنند. بعضیها این حالت را موقتی و بیاهمیت میدانند، اما واقعیت این است که در بسیاری از موارد، بیحسی دستها میتواند نشانه یک مشکل عصبی، اسکلتی یا فشاری باشد که اگر بهموقع تشخیص داده نشود، به آسیبهای جدیتر منجر میشود.
سؤال اصلی اغلب افراد این است:
آیا مشکل از گردن است یا از مچ دست؟
پاسخ این سؤال، مسیر درمان را کاملاً تغییر میدهد.
در این مقاله بهصورت دقیق و علمی بررسی میکنیم که بیحسی دستها چرا اتفاق میافتد، تفاوت منشأ گردنی و مچی آن چیست، چه علائمی هشداردهنده هستند و چه زمانی استفاده از وسایل طبی میتواند کمککننده یا حتی آسیبزننده باشد.
بیحسی یا گزگز معمولاً به دلیل اختلال در انتقال پیام عصبی ایجاد میشود. اعصاب محیطی که از گردن شروع شده و تا نوک انگشتان ادامه دارند، مسئول انتقال حس لمس، درد، گرما و حرکت هستند. هرگونه فشار، التهاب، آسیب یا کاهش خونرسانی در مسیر این اعصاب میتواند باعث علائمی مثل:
مورمور شدن
خوابرفتگی
احساس سوزنسوزن شدن
کاهش حس لامسه
ضعف عضلانی
شود.
نکته مهم اینجاست که محل بروز علامت لزوماً محل مشکل نیست. ممکن است دست بیحس شود، اما ریشه مشکل در گردن باشد.
برای درک بهتر موضوع، باید مسیر عصب را بشناسیم:
اعصاب از نخاع گردنی (C5 تا T1) خارج میشوند
از شانه عبور میکنند
وارد بازو، ساعد و نهایتاً مچ و انگشتان میشوند
در هر نقطهای از این مسیر، اگر فشاری ایجاد شود، علائم در دست ظاهر میشود. شایعترین نقاط درگیری:
گردن (دیسک یا اسپاسم عضلانی)
مچ دست (سندروم تونل کارپال)
دیسک گردن
آرتروز مهرههای گردنی
اسپاسم و گرفتگی شدید عضلات گردن
وضعیت نادرست نشستن یا کار طولانی با موبایل و لپتاپ
اگر مشکل از گردن باشد، معمولاً علائم زیر دیده میشود:
درد یا خشکی گردن
انتشار درد از گردن به شانه، بازو و دست
تشدید علائم با چرخاندن یا خم کردن گردن
بیحسی که کل دست یا بخش وسیعی از آن را درگیر میکند
گاهی همراه با سردرد یا درد بین دو کتف
در این حالت، بیحسی معمولاً به یک انگشت خاص محدود نیست و الگوی پخششونده دارد.
بین مهرههای گردن دیسکهایی وجود دارد که نقش ضربهگیر دارند. با افزایش سن، فشار کاری یا وضعیت بد بدن، این دیسکها ممکن است بیرونزدگی پیدا کنند و به ریشه عصب فشار بیاورند.
نتیجه:
اختلال در انتقال پیام عصبی
درد، بیحسی یا ضعف در مسیری که عصب تغذیه میکند
مثلاً:
درگیری ریشه C6 → بیحسی شست
درگیری C7 → انگشت وسط
درگیری C8 → انگشت کوچک
تونل کارپال کانالی باریک در مچ دست است که عصب مدین و چند تاندون از آن عبور میکنند. هر عاملی که باعث تنگ شدن این کانال شود، به عصب فشار میآورد.
تایپ طولانیمدت
استفاده زیاد از موس و موبایل
حرکات تکراری دست
بارداری
دیابت
کمکاری تیروئید
اگر مشکل از مچ دست باشد، معمولاً این نشانهها دیده میشود:
بیحسی شست، انگشت اشاره و انگشت وسط
بدتر شدن علائم در شب
بیدار شدن از خواب بهخاطر گزگز دست
کاهش قدرت گرفتن اشیا
افتادن وسایل از دست
نکته مهم:
انگشت کوچک معمولاً در تونل کارپال درگیر نمیشود.
| ویژگی | منشأ گردنی | منشأ مچ |
|---|---|---|
| درد گردن | دارد | ندارد |
| الگوی بیحسی | گسترده | محدود به شست، اشاره، وسط |
| تشدید با حرکت گردن | بله | خیر |
| تشدید شبانه | گاهی | بسیار شایع |
| ضعف دست | ممکن | شایعتر |
این تستها جای پزشک را نمیگیرند، فقط کمک میکنند بهتر مسیر را بشناسید.
مچها را ۶۰ ثانیه خم کنید
اگر گزگز تشدید شد → احتمال تونل کارپال
گردن را به طرفین بچرخانید
اگر بیحسی یا درد تشدید شد → احتمال منشأ گردنی
اگر هرکدام از این موارد وجود دارد، تعلل نکنید:
بیحسی مداوم بیش از چند هفته
ضعف پیشرونده دست
افتادن مکرر اشیا
درد شدید یا شبانه
بیحسی دوطرفه همزمان
مفید در تونل کارپال خفیف تا متوسط
مخصوصاً هنگام خواب
استفاده طولانیمدت بدون تشخیص → خطرناک
فقط در دورههای کوتاه
برای کاهش فشار و اسپاسم
استفاده دائمی → تضعیف عضلات گردن
بستن مچبند برای درد گردنی
استفاده دائمی از گردنبند
نادیده گرفتن بیحسی شبانه
خوددرمانی بدون تشخیص
این اشتباهات معمولاً باعث مزمن شدن مشکل میشوند.
اصلاح وضعیت نشستن
کاهش استفاده طولانی از موبایل
استراحتهای منظم حین کار
تمرینات کششی گردن و مچ
کنترل بیماریهای زمینهای مثل دیابت
بیحسی و گزگز دستها علامت سادهای نیست که بتوان آن را نادیده گرفت. تشخیص درست منشأ مشکل، کلید درمان مؤثر است.
گاهی مشکل از گردن است، گاهی از مچ، و گاهی ترکیبی از هر دو.
یادت باشد:
وسیله طبیِ درست + زمان درست = کمککننده
وسیله اشتباه + استفاده طولانی = آسیب
منبع :
www.mayoclinic.org
